Sokaklarda ve evlerde en sık karşılaşılan sarı kedilerin rengini belirleyen genetik kod, bilim insanlarını 60 yıl boyunca meşgul etti. Uzun yıllar boyunca turuncu rengin X kromozomundaki ‘turuncu geni’ bölgesine bağlı olduğu düşünülmüş, ancak bu bölgedeki spesifik değişiklik bir türlü tespit edilememişti. Kedilerdeki turuncu tüy rengi, farelerde, köpeklerde ve insanlarda kızıllığa yol açan bilinen genlerle açıklanamıyordu.
“ARHGAP36” GENİNDEKİ EKSİKLİK
Bulmacayı Stanford Üniversitesi’nden genetikçi Greg Barsh’ın ekibi ile Japonya’daki Kyushu Üniversitesi’nden Hiroyuki Sasaki’nin ekibi birbirinden habersiz olarak çözdü. İki çalışmanın sonuçları Current Biology dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar, rengin Arhgap36 adlı genle ilişkili olduğunu belirledi. Protein üreten kısımda bir değişiklik beklenirken, mutasyonun genin hemen önündeki protein kodlamayan bölgede yaklaşık 5 bin baz çiftlik bir DNA parçasının eksikliği şeklinde ortaya çıktığı görüldü.
Bu küçük boşluk, genin çalışma ayarını değiştiriyor. Turuncu tüylerin oluştuğu deri hücrelerinde Arhgap36 geninden, turuncu tüyü olmayan kedilere kıyasla 13 kat fazla RNA üretiliyor. Genin bu kadar aktif çalışması, pigment hücrelerini koyu renk yerine sarı ve kırmızı tonlarda pigment üretmeye yönlendiriyor.
ERKEK KEDİLER NEDEN DAHA ÇOK SARI?
Stanford ekibinin incelediği 188 kedide turuncu renk taşıyanların tamamında aynı eksiklik bulundu. Kyushu ekibi de Japonya’daki 24 kedide ve dünyanın farklı yerlerinden toplanan 258 kedi genomunda aynı sonuca ulaştı. Keşif, sarı kedilerin büyük çoğunluğunun neden erkek olduğunu da açıklıyor. Arhgap36 geni X kromozomunda bulunuyor. Erkek kediler annelerinden tek bir X kromozomu alıyor; bu kromozomda eksiklik varsa kedi baştan sona turuncu oluyor.
Dişi kedilerin ise biri anneden, biri babadan gelen iki X kromozomu var. Tamamen turuncu bir dişi kedi için mutasyonun her iki kromozomda da bulunması gerekiyor, bu durum ise çok daha seyrek görülüyor. Mutasyon dişi kedinin yalnızca bir X kromozomundaysa, dişi memelilerde gelişim sırasında her hücrede iki X kromozomundan birinin rastgele susturulması nedeniyle derinin bir bölgesinde turuncu, başka bir bölgesinde siyah ya da kahverengi tüyler çıkıyor.
Halk arasında ‘üç renkli kedi’ diye bilinen kaliko kedilerle siyah-turuncu benekli kaplumbağa kabuğu desenli kedilerin neredeyse tamamının dişi olmasının nedeni de bu mekanizma. Barsh ve ekibine göre bu iki desen arasındaki fark, kaliko kedilerde bulunan ve beyaz lekelere yol açan ek bir mutasyondan kaynaklanıyor.
Arhgap36 geni beyin ve hormon bezleri dahil vücudun pek çok bölgesinde görev alıyor. Bu yüzden bilim insanları, gendeki büyük bir değişikliğin kedi için ciddi sonuçlar doğurabileceğini düşünüyordu. Ancak turuncu kedilerde genin fazla çalışması yalnızca tüy rengini belirleyen pigment hücreleriyle sınırlı kalıyor. Araştırmacılara göre bu mutasyonun kedinin sağlığı ya da zihinsel gelişimi üzerinde bilinen olumsuz bir etkisi yok. Sosyal medyada sıkça dile getirilen ‘sarı kediler daha arsız, daha obur, daha sakar’ yorumlarının da şimdilik bilimsel bir karşılığı bulunmuyor.
